Í 8. tbl. Sveitarstjórnarmála skrifar Gunnlaugur A. Júlíusson, sviðsstjóri hag- og upplýsingasviðs Sambands íslenskra sveitarfélaga, grein um nýjar fjármálareglur fyrir sveitarfélög. Fram til þessa hafa fjármálareglur fyrir sveitarfélög ekki verið nákvæmlega útlistaðar í því regluverki sem um sveitarfélög gilda - og markast m. a. af því sjálfstæði sem þau lagalega búa við.

Við seinni umræðu fjárhagsáætlunar Vopnafjarðarhrepps er reiknað með að hagnaður A-hluta sjóða í heild eftir afskriftir og að teknu tilliti til innri viðskipta 40,7 m. kr. og A- og B-hluti verði reknir með 63.5 milljón króna hagnaði árið 2011. Ekki búa öll sveitarfélög svo vel, þvert á móti er víða þröngt í búi en með nýjum reglum mun hallarekstur sveitarfélaga verða bannaður - í framkomnum tillögum vel að merkja.

Í nágranna löndum okkar er hallarekstur sveitarfélaga bannaður og ennfremur er bannað að greiða hann með lántöku eða eignasölu. Sveitarfélögum er þannig gert ókleift að kaupa lífsgæði til handa íbúunum sem árlegar tekjur standa ekki undir. Hérlendis hafa ekki verið til staðar nein ákveðin viðurlög eða viðbrögð við hallarekstri sveitarfélaga, sem hefur verið of algengur í gegnum árin að mati Gunnlaugs.

Samráðsnefnd um efnahagsmál sendi fyrir skömmu frá sér skýrsluna: "Fjármálareglur fyrir sveitarfélög og samráð um efnahagsmál". Nefndina skipuðu 3 fulltrúar Sambandsins og fulltrúum fjármála-, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins og efnahags- og viðskiptaráðuneytisins. Nefndin stóð sameinuð að baki skýrslunni.

Verkefni nefndarinnar var einkum þríþætt: 1) að fara yfir núverandi fjármálareglur f. ísl. sveitarfélög og koma með tillögur til úrbóta. 2) að leggja fram tillögur að hagstjórnarsamningi ríkis og sveitarfélaga og 3) að safna upplýsingum er varðar sveitarfélögin og fjármál þeirra í tengslum við aðkomu Alþjóða gjaldeyrissjóðsins og gerð þjóðhagsáætlunar fyrir árin fram til 2013.

Jafnvægis- og skuldaregla - skv. tillögu nefndarinnar.

1. Jafnvægisregla rekstrar.

Sveitarfélögum er skylt að sjá til þess að jafnvægi verði á milli samanlagðra rekstrartekna og -gjalda í samstæðu (A- og B-hluta) á hverju 3ja ára tímabili. Í þessu felst að svigrúm í fjárhagsáætlun næsta árs ræðst af rekstrarniðurstöðu fyrra árs og áætlaðri útkomu yfirstandandi árs. Er jafnvægisreglan m. v. 3ja ára tímabil og skýrist svo: Þrjú ár frekar en hvert einstakt fjárhagsár svo draga megi úr áhrifum sveiflna í þjóðarbúskapnum. Ef tiltekið sveitarfélag er rekið með halla árið 2011 hefur það árin 2012 og 13 til að jafn hallann.

2. Skuldaregla.

Sveitarfélögum er skylt að takmarka skuldir og skuldbindingar samstæðu (A- og B-hluta) við 150% af skilgreindum tekjum samstæðu A- og B-hluta. Sveitarfélög með skuldir umfram 250% af nefndum tekjum fá ekki að taka ný lán nema til endurfjármögnunar.

Skuldir eru skilgreindar sem langtímaskuldir, fjármögnunarleigusamningar, rekstrarleigusamningar, lífeyrisskuldbindingar, aðrar skuldbindingar og skammtímaskuldir. Tekjur eru skilgreindar fyrir A-hluta sem skatttekjur, greiðslur úr jöfnunarsjóði og þjónustutekjur. Fyrir B-hluta eru skilgreindar tekjur þjónustutekjur.

Á landsþingi sveitarfélaga í haust var skýrslan kynnt og rædd. Almennt mat fundarmanna er að það horfi til framfara að setja sveitarfélögum markvissari fjármálareglur. Nauðsynlegt sé þó við útfærslu skuldareglunnar að leggja mat á það lausafé sem sveitarfélögin ættu handbært og taka þannig mið af nettóskuldum í þeim tilvikum sem það á við. Handbært lausafé skiptir máli varðandi möguleika sveitarfélaganna til að standa við skuldbindingar sínar. Einnig kom sú ábending að ekki væri eðlilegt að leggja lífeyrisskuldbindingar til jafns við almennar vaxtaberandi skuldir.

Fyrrnefnd skýrsla er ætluð sem grunnur að fjármálakafla nýrrar sveitarstjórnarlaga. Endurskoðun þeirra stendur nú yfir og verður frumvarp þess efnis lagt fram innan skamms.