Veðurfræðingar sem aðrir velta því fyrir sér hvort vetrarveðráttan sé e. t. v. að skipta um ham; að veturinn 2010-2011 verði vetur straumhvarfa líkt og yfir landið hafa gengið áður - og eru þá nefndir til sögunnar veturnir 1964-1965 og 1995-1996. Alltént hefur ískalt loftið sem yfir landið hefur farið minnt okkur á að þrátt fyrir hækkandi hitastig á jörðinni eru hlýindin ekki algild.
Fyrir okkur sem eigum langt að sækja til annarra þéttbýlisstaða - og ekki öðru vísi en með akstri um hálendi - er vert að hafa í huga mikilvægi þess að aldrei er of varlega farið. Þrátt fyrir miklar vegabætur á sl. áratugum verður ekki framhjá því litið að þjóðvegir Íslands eru mjóir með nánast engar axlir utan hinnar eiginlegu akbrautar. Öll þekkjum við þá tilfinningu að lenda í blindu hríðarkófinu sem myndast í kjölsogi hinna stóru flutningabíla sem um þjóðvegina fara. Á bloggsíðu sinni, esv.blog.is, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur einmitt um þetta mikilvæga mál og gerir að umtalsefni samanburð vega norður Noregs og Íslands. Lítum á skrif Einars:
Veðurfar í Norður-Noregi er ekki ósvipað því og gerist hér að vetrarlagi. Það einkennist af umhleypingum og mikilli úrkomu. Oftar er þó talsvert frost á þeim slóðum en hjá okkur, sérstaklega þegar komið er inn í landið frá strandhéruðunum. Á föstudaginn þegar slysið átti sér stað var nokkurt frost eða um 20 stig og vegurinn var háll en þó ekki tiltakanlega miðað við það sem þarna gengur og gerist að sögn lögreglumanns sem rætt var við á vettvangi.
Vegurinn E8 suður af Tromsö í Lavangsdalen, er einn sá hættulegasti sem um getur í Noregi en allir þeir sem koma akandi úr suðri til Tromsö verða að aka um hann. Frá árinu 2000 hafa allt í allt orðið 21 banaslys á þessari 70 km leið (sjá meðfylgjandi Googlekort, fengið af netsíðu Nordlys). Vitanlega eru slysin ekki öll af völdum hálku. Vegurinn E8 um "Dauðadalinn" sem norðmenn eru farnir að kalla Lavangsdalen er hefðbundinn af allri gerð eins og við þekkjum vegina hér á landi, s.s. á Kjalarnesi eða Suðurlandsvegur austan við Selfoss svo dæmi sé tekið. Ein akrein í hvora átt og akstursstefnur ekki aðskyldar. Á E8 er líka 90 km hámarkshraði líkt og hér á landi, en um veginn er talsvert mikli umferð, þó svo að ég hafi ekki rekist á neinar handbærar tölur í þeim efnum.
Þegar vegir eru hálir er alltaf til staðar hætta á því að ökutæki renni til, ýmist út af veginum eða yfir á hinn vegarhelminginn. Hættan á slíku eykst vitanlega með hraða umferðar. Það er vel þekkt að héla sem veldur hálku á vegum er minna hál í talsverðu frosti en þegar er frostlítið. Þegar frostið er hins vegar orðið meira en 8-10 stig þéttist loftrakinn á veginum í ríkara mæli sem flatar og viðnámsminni ísplötur (líkum þeirri hér t.v.) í stað stjarna í minna frosti sem hafa meira viðnám. Reglan er líka sú að hálka af völdum héluísingar verður einnig meiri eftir því sem umferðin eykst. Nokkuð þung umferð ásamt héluísingu í miklu frosti hefur sem sagt gert veginn hálli en ella af að líkum lætur.
Miklar umræður eiga sér nú stað í norskum fjölmiðlum um ástand umferðaröryggis í Norður-Noregi og á blaðamannafundi í gærmorgun sagði yfirlæknir slysadeildar sjúkrahússins í Tromsö yfirvöldum til syndanna. Gagnrýndi hann mjög það sleifarlag að ekki skuli enn vera búið að lagfæra veginn og aðskilja akstursstefnur með miðdeili.
Fram kemur að skatttekj
ur hins opinbera af bílum og sölu eldsneytis séu 60 milljarðar á ári í Noregi, en veghaldið, þ.m.t. nýbygging vega kostar um 20 milljarða. Allar tölur í norskum krónum. Stofnun sem sinnir hagrænum úttektum og rannsóknum á samgöngumálum (Transportökonimisk Institut) hefur reiknað út að kostnaður vegna allra umferðarslysa í Noregi sé þegar allt er talið um 28 miljarðar á ári. Það kostar um 5-6 miljarðar króna að setja miðdeili og breikka þá vegakafla þar sem mest er um slys. Þeir kaflar eru um 500 talsins þar í landi. Áætlað er að slík aðgerð mundi koma í veg fyrir 80-100 banaslys í umferðinni á ári í Noregi. Séu þessar tölur settar í samhengi má segja að það að aðgreina akstursstefnur mundi borga sig á allt að þremur árum.
Án þess að ég viti það fyrir víst að þá þýðir aðgreining á akstursstefnum væntanlega veg sem í umræðunni hér á landi er kallaður 2+1 vegur.
Eiga skrif Einars sannarlega fullt erindi til okkar íslendinga allra en það er samdóma álit sérfræðinga, sem á annað borð um vegamál fjalla, að skil á milli akbrauta skipti meira máli en nokkuð annað þegar til umferðaröryggis er litið.