Ferðaþjónusta hefur verið einn helsti vaxtabroddur í íslensku atvinnu- og efnahagslífi sl. ár en hlutur ferðaþjónustu í landsframleiðslu var 4,6% að meðaltali á árunum 2000‐2007 og hlutdeild ferðaþjónustu í heildarútflutningstekjum þjóðarbúsins var 16,9% árið 2008. Þetta eru gríðarháar tölur og eðlilegt að litið sé til þessarar atvinnustarfsemi.

Vopnfirðingum er eðlilega í mun að bæta þátt sinn í því sem ferðaþjónustuna varðar og hafa verk að vinna. Með bættu vegasambandi má gera ráð fyrir að sveitarfélagið liggi betur við umferðinni um hringveginn þó alltaf sé það krókur að taka að fara um sveitir Vopnafjarðar. Það vinnur sannarlega ekki með okkur fremur en öðrum fregnir af bensínhækkunum í morgun; N1 sem eina olíufélagið á Vopnafirði, tilkynnti hækkun á bæði olíu og bensíni og nú kostar lítrinn hátt í 220 krónur! Og fyrir þá sem fylgdust með þættinum um olíuna á RUV í gærkvöldi vita sem er að olían fer þverrandi og verð hennar mun hækka – verðmæti Drekasvæðisins kunna að aukast dag frá degi héðan af en það er annað mál sem ræða þarf í öðru samhengi.

Á morgun, miðvikudaginn 26. janúar, kl. 17:00 er boðað til stofnfundar ferðaþjónustuklasa í Miklagarði að frumkvæði atvinnumálanefndar sveitarfélagsins. Klasaheitið tröllreið íslensku samfélagi um tíma og kemur úr engilsaxnesku. Minna heyrist af af því nú um stundir en er kynnt til sögunnar á Vopnafirði hér með þar sem mestu varðar ávinningurinn af samstarfinu heima fyrir.

Impra/Nýsköpunarmiðstöð kynnti hugtakið á sl. áratug og þá svona:

Í kjölfar alþjóðavæðingar er ljóst að landsvæði standa í samkeppni við önnur svæði, ekki bara í eigin landi heldur við svæði víðs vegar um heiminn. Samkeppnin gengur út á að skapa aðstöðu til viðskipta sem byggir á vinnuafli, tækni og þekkingu og ekki síst að skapa umhverfi til nýsköpunar.

Einstök svæði þurfa því að skilja og skilgreina sérstöðu sína, vera tilbúin og hafa þor til að taka af skarið og skapa slíkt umhverfi. Þar sem slík vinna hefur verið unnin hefur skapast tengslanet og samstarf fyrirtækja og stofnana sem nefnt hefur verið klasar (e.clusters).

Michael E. Porter skilgreinir klasa sem „landfræðilega þyrpingu tengdra fyrirtækja, birgja, þjónustuaðila, fyrirtækja í tengdum atvinnugreinum og stofnana ... á sérhæfðum sviðum sem eiga í samkeppni en einnig í samvinnu“.

Þessi tegund samvinnu hefur verið nefnd samstarfskeppni (e.cocompetition).

Fræðimenn eru ekki á eitt sáttir hvernig skilgreina eigi klasa eða hver munurinn sé á fyrirtækjaneti og klasa.

Tilgangur þessa rits er ekki að fjalla um þennan árgreining heldur að hvetja fyrirtæki og stofnanir til að vinna saman í því augnamiði að ná betur markmiðum sínum og öðlast meiri möguleika á að gera hugsjónir sínar að veruleika.

Dæmin sem dregin eru fram í þessu riti geta því verið umdeild þegar litið er til þess hvort þau uppfylli skilyrði klasa eða ekki. Þau eiga það hins vegar sameiginlegt að skila árangri sem náðst hefur með samstarfi á viðkomandi sviði þó svo að þau séu jafnframt í harði samkeppni.

Í greiningu sérfræðihóps Evrópusambandsins um klasa og netsamstarf sem unnin var árið 2004, er klasi skilgreindur á eftirfarandi hátt: (4)

Klasi er hópur óháðra fyrirtækja og tengdra stofnana sem eru:

• Í samvinnu og samkeppni.

• Starfandi landfræðilega einkum á einu eða fleiri svæðum, þótt klasinn geti unnið á heimsvísu.

• Sérhæfð á ákveðnu sviði, en tengjast með sameiginlegri tækni og/eða þekkingu.

• Annað hvort tengd vísindum eða hefðbundinni atvinnustarfsemi.

• Klasar geta verið annaðhvort formbundnir (með sjálfstæða stjórnun) eða laustengdir.

Klasinn hefur jákvæð áhrif á:

• Þróun og samkeppnishæfni.

• Mótun þekkingar, hæfni og nýtingu upplýsinga.

• Vöxt og langtíma drift viðskiptalífsins (e.business dynamics).

Höfundar ritsins leggja áherslu á að ef fyrirtæki og stofnanir ætli að eiga möguleika á að skapa klasa sem nái viðskiptalegum árangri þurfi hann að uppfylla eftirfarandi skilgreiningu:

Klasi þarf að hafa skýra framtíðarsýn, augljós markmið, skipulag og fastmótaðan samstarfsvettvang þeirra sem að honum standa.

Ef litið á tölfræðina má lesa að fjöldi starfa í ferðaþjónustu var 8400 árið 2007. 5400 störf voru í einkennandi ferðaþjónustugreinum, s. s. gisti‐ og veitingaþjónustu, farþega‐flutningum og ferðaskrifstofu‐störfum. Tæp 3000 voru í tengdum greinum s. s. smásölu, afþreyingu, verslun, menningu, tómstundum og þjónustu tengdri farþegaflutningum.

Tekjur af erlendum ferðamönnum voru 73,1 milljarður árið 2008 og voru 51,3 milljarðar tilkomnir vegna kaupa á vörum og þjónustu og 21,8 milljarðar vegna kaupa á fargjöldum. Þetta eru alls 146 milljarðar króna og þó því sé gjarnan haldið fram að flest séu ferðaþjónustufyrirtækin smá og lítt burðug liggur fyrir að inn koma miklar tekjur úr þessum geira – útflutningstekjur ferðaþjónustunnar nálgast sjávarútveginn.

Ef gert er ráð fyrir 8,3% árlegri aukningu ferðamanna að jafnaði líkt og verið hefur á Íslandi síðastliðin tíu ár má gera ráð fyrir 1,2 milljónum ferðamanna til Íslands árið 2020. Ef við fylgjum hins vegar eftir spá Alþjóða ferðamálastofnunarinnar (UNWTO) um fjölgun ferðamanna á heimsvísu má gera ráð fyrir 760 þúsund gestum árið 2020 til Íslands. Breytir ekki öllu, vöxturinn hefur verið viðvarandi og kann að vera heillavænlegra að haldist í hendur vöxtur og aðstöðuuppbygging en hana þarf víða að bæta, sums staðar stórbæta.

Sjálfsagt kemur það engum á óvart að flestir koma til landsins vegna náttúrunnar en aðdráttarafl menningar og sögu hefur aukist. Vinir, ættingjar, ferðatilboð, viðskiptatengsl og viðkomumöguleikar laða auk þess fjölda gesta til landsins.

Að þessu sögðu er ekkert eftir annað en að hvetja fólk til að mæta til stofnfundarins í Miklagarði, hlýða á það sem þar fer fram og taka þátt í stofnun ferðaþjónustuklasa á Vopnafirði, sem megi tákna upphaf nýrra tíma í þessum sívaxandi geira efnahagslífsins.