Sveitarfélögin bera ábyrgð á framkvæmd hins staðbundna lýðræðis. Undanfarin ár hafa sveitarstjórnir og almenningur rætt leiðir til þess að efla lýðræði og auka þátttöku almennings í sveitarstjórnarmálum. Einnig hafa sveitarfélög markað sér stefnu í mannréttinda- og jafnréttismálum.

Samband íslenskra sveitarfélaga stóð fyrir námskeiði um lýðræði í sveitarfélögum sl. haust. Leiðbeinendur voru tveir danskir sérfræðingar sem hafa mikla reynslu af ráðgjöf í lýðræðismálum fyrir dönsk sveitarfélög og almennt litið svo á að Danir skipi sér meðal hinna fremstu þegar kemur að sveitarstjórnarmálum.

Í Danmörku hefur lýðræði á sveitarstjórnarstigi verið í brennidepli eftir veigamiklar breytingar á sveitarstjórnarstiginu, sem fólu í sér sameiningar sveitarfélaga og flutning verkefna til þeirra. Danska sveitarstjórnarsambandið hleypti í kjörfarið af stað lýðræðisverkefni sem beinist af því að uppfræða sveitarfélög um lýðræðismál og skapa umræður og farvega fyrir nýsköpun í lýðræðismálum.

Á námskeiðinu var sjónum beint að þróun lýðræðisins með sérstakri áherslu á íbúalýðræði. Farið var yfir ávinninga, hvað beri að varast og hvaða leiðir komi til greina. Sagt var frá reynsludæmum frá Danmörku.

Á námskeiðinu kynnti Garðabær lýðræðisstefnu sína en það er eina íslenska sveitarfélagið sem vitað er til að hafi samþykkt slíka stefnu. Í inngangi segir m. a.:

Bæjarstjórn Garðabæjar vill leggja áherslu á lýðræðisleg gildi og starfshætti í sveitarfélaginu. Í Garðabæ hefur um árabil verið lögð áhersla á samráð við íbúa í mörgum málaflokkum. Þetta samráð hefur verið framkvæmt með ólíkum hætti, t.d. með íbúafundum, rafrænum könnunum og rýnihópum. Með samþykkt lýðræðisstefnu er þessi vilji bæjarstjórnar til samráðs við íbúa skjalfestur og settur um hann rammi.

Lýðræðisstefnan felur einnig í sér vilja til að gefa íbúum fleiri tækifæri til að taka þátt í ákvarðanatöku og stefnumótun í málefnum sveitarfélagsins og skuld­bindur stjórnendur og starfsmenn til að vera sífellt vakandi fyrir því að leita nýrra leiða til þess. Það er trú bæjarstjórnar að með virku samráði við íbúa séu meiri líkur á að niðurstaða náist í þeim málefnum sem unnið er að hverju sinni og að sátt verði um hana í samfélaginu.

Námskeiðið var í tvennu lagi. Annars vegar fyrir embættismenn og hins vegar fyrir pólitíska fulltrúa. Mikil ánægja var með námskeiðið, sem byggt var uppá fyrirlestrum og p.p.kynningum.

Í tengslum við hið staðbundna lýðræði skyldi vera boðað til stjórnlagaþings á Íslandi á þessu ári. Kosningarnar fóru eins og þær fóru en til að upplýsa fólk um tilgang þingsins er rétt að líta í lög Alþingis hér að lútandi – hlutverk og skipan stjórnlagaþings, áður en kosningarnar voru lýstar ógildar.

I.                   kafli. Hlutverk og skipan.

Forseti Alþingis skal í samráði við stjórnlaganefnd boða til ráðgefandi stjórnlagaþings til að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, nr. 33 17. júní 1944.

Skipan og starfstími.

Stjórnlagaþing skal skipað minnst 25 og mest 31 þjóðkjörnum fulltrúa. Þeir skulu kosnir persónukosningu.

Þingið skal koma saman eigi síðar en 15. febrúar 2011 og ljúka störfum 15. apríl 2011 en getur ákveðið sjálft að ljúka störfum fyrr.

Stjórnlagaþingi er heimilt að óska eftir því við Alþingi að starfstími þingsins verði framlengdur með þingsályktun um allt að tvo mánuði.

Viðfangsefni.

Stjórnlagaþing skal sérstaklega taka til umfjöllunar eftirfarandi þætti:

1. Undirstöður íslenskrar stjórnskipunar og helstu grunnhugtök hennar.

2. Skipan löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og valdmörk þeirra.

3. Hlutverk og stöðu forseta lýðveldisins.

4. Sjálfstæði dómstóla og eftirlit þeirra með öðrum handhöfum ríkisvalds.

5. Ákvæði um kosningar og kjördæmaskipan.

6. Lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.

7. Framsal ríkisvalds til alþjóðastofnana og meðferð utanríkismála.

8. Umhverfismál, þar á meðal um eignarhald og nýtingu náttúruauðlinda.