Sjálfsagt eru velflestir allvel haldnir eftir bolluátið í gær en ef trúa má fréttum fjölmiðla íslenskra hurfu hátt í ein milljón bolla ofan í lystuga íslenska þjóð í gær - verði þeim öllum að góðu. Í dag er sprengidagur, hann fylgir ávallt í kjölfar bolludags og í beinu framhaldi er komið að uppáhaldsdegi mýmargra, einkum þeirra er náð hafa að vernda barnið í sjálfum sér - eða eru enn á þeim aldri að teljast til þess hóps - öskudagur.

Sprengidagur hefur án efa allt aðra merkingu í huga friðelskandi þjóðar en t. a. m. Gaddafis, sem berst fyrir völdum sínum með oddi og egg; þess albúinn að sprengja sér leið að valdastóli gerist þess þörf. Vonum að svo megi aldrei verða en um sprengidag er skrifað ...

Sprengidagur eða sprengikvöld er þriðjudagur í föstuinngangi fyrir Lönguföstu, 7 vikum fyrir páska og getur borið upp á 03. febrúar til 09. mars. Elsta heimild um íslenska heiti dagsins tengist matarveislu fyrir föstuna. Er það í íslensk-latnesku orðasafni Jóns Ólafssonar Grunnvíkings frá því kringum 1735. Þar segir hann Sprengikvöld þýða orðrétt kvöld sprengingar, það er kvöld miklifenglegrar átveislu með alskonar meðlæti en nefnir einnig að þetta sé sveitamál.

Kjöt þótti í kaþólskum sið ekki við hæfi föstuinngangsdagana tvo fyrir Lönguföstu (mánudag og þriðjudag) og voru því oft miklar kjötkveðjuhátíðir sunnudaginn eða sunnudagskvöldið þar á undan. Kjötveislan kann við siðaskiptin að hafa flust frá sunnudagskvöldinu yfir á þriðjudaginn. Erlendis nefnist þessi dagur almennt „feiti þriðjudagur“ (Mardi gras).

Í ferðabók Eggerts Ólafssonar og Bjarna Pálssonar frá árunum 1752-57 segir að „Kveld hvíta Týsdags heitir sprengikveld því þá fékk allt vinnufólk svo mikið að eta af hangikjöti sem framast gat í sig látið en ket var síðan ekki etið fyrr en á páskum.“ Hangikjöt var lengstum helsti veislukosturinn enda salt af skornum skammti. En frá síðasta hluta 19. aldar er vitað um saltkjöt og baunir á sprengidag og er sú hefð nú almenn.

Fer ekki ágætlega á að birta að lokum uppskrift að saltkjöti og baunum að hætti meistarans, eins og Þórarinn Guðmundsson í Veislusmiðjunni kynnti í Morgunblaðinu fyrir liðlega 20 árum:

Uppskriftin hentar fjögurra manna fjölskyldu.

1 kg gular baunir (sem eru búnar að liggja í bleyti í sólarhring)

hvítkálshaus

1 rófa

4-5 gulrætur

laukur

eitt búnt af ferskri steinselju

250 g beikonsneiðar

3 teningar Maggi kjötkraftur

1 síðubiti

1,5 kg saltkjöt (400 g af saltkjöti á mann með beini)

Sjóðið baunir í um klukkustund og hrærið vel í pottinum af og til svo baunirnar brenni ekki við. Sjóðið beikon og síðubita með baununum. Þegar baunirnar eru orðnar maukaðar setjið þá grænmeti út í, sem búið er að forsjóða. Saltkjötið sjálft þarf um 45 mínútna suðu. Smakkið súpuna til og setjið út í hana grænmetissoðið og hluta af saltkjötssoðinu. Þórarinn segir að það sé alls ekki víst að þurfi að nota kjötkraftinn því salt fáist úr saltkjötssoði og grænmetissoði. Þegar súpan er tilbúin er ferskri saxaðri steinselju bætt í pottinn.

Verði ykkur síðan að góðu.