Í 2. tbl. tímarits Sveitarstjórnarmála er s. k. Viðtal mánaðarins við framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga, Karl Björnsson. Er það einkar forvitnileg lesning enda Karl með gríðarmikla reynslu á sviði sveitarstjórnarmála eða feril sem spannar hátt í 30 ár. Í viðtalinu segir Karl Sambandið vera málsvari sveitarfélaganna í landinu og ætti engum að koma á óvart sé mið tekið af nafni þess. Segir Karl hlutverk sambandsins að meginstofni tvíþætt:

Annars vegar að þjóna sveitarfélögum á ýmsum sviðum, s. s. í kjaramálum, velferðar- og fræðslumálum, umhverfismálum, skipulagsmálum, alþjóðamálum, stjórnsýslu og með mikilli upplýsingasöfnun og miðlun og þá sérstaklega á sviði fjármála. Hins vegar að gæta hagsmuna sveitarfélaga gagnvart Alþingi, ríkisstjórn og ráðuneytum.

„Þannig er sambandið málsvari sveitarfélaga í landinu. Það hlutverk er viðurkennt í reynd þegar litið er til þess frumkvæðis sem þessar stofnanir sýna gagnvart sambandinu þegar málefni sveitarfélaga eiga í hlut“. Það sama eigi við þegar sambandið taki upp mál gagnvart þessum aðilum:

„Þá er hlustað á sambandið og því verðum við sem vinnum á þessum vegum að vanda okkur vel og sýna mjög hlutlæg og málefnaleg vinnubrögð“. Og: „Þess er gætt að allir stjórnmálaflokkar og landshlutar eigi þar málsvara. Það virkar sem ákveðin trygging en engu að síður reynir nær aldrei á slíka skiptingu vegna þess að sameiginlegir hagsmunir sveitarfélaganna ráða för og deilur innan stjórnarinnar þekkjast varla“.

Þrátt fyrir ofangreint er því þráfaldlega fram haldið að landið sé í raun tvískipt, í höfuðborgarsvæði og landsbyggð. Runólfur Ágústsson, fyrrum rektor á Bifröst, gerði þessi mál að umtalsefni við útskrift á Mætti kvenna fyrir fáeinum árum og gagnrýndi í ræðu sinni harðlega þær hugmyndir að safna helstu háskólum og rannsóknarstofnunum landsins á einn stað í miðborg Reykjavíkur. Sagði Runólfur hugmyndir sem þessar í besta falli úreltar og í versta falli til þess fallnar að skipta þjóðinni í tvær þjóðir: Þróað þekkingarsamfélag á höfuðborgarsvæðinu og vanþróað frumframleiðslusamfélag á landsbyggðinni. Runólfur spurði hvort þetta væri vilji Íslendinga.

„Við landsbyggðarfólk erum að sumu leyti sett hjá í þeim öru breytingum sem eru að verða, og eiga eftir að verða í enn ríkara mæli, á atvinnuháttum í þessu landi. Atvinnuháttum þar sem sífellt færri vinna að frumframleiðslu og sífellt fleiri hafa lifibrauð sitt af ýmis konar þekkingar- og þjónustustarfsemi. Ég tel að framtíð okkar sem höfum kosið okkur búsetu í hinum dreifðu byggðum þessa lands, muni ráðast af því að hér verði breyting á. Að við verðum eins sett með aðgengi að menntun, þekkingu og upplýsingum og aðrir landsmenn. Svo er ekki í dag“.

„Þekkingunni á ekki að safna saman á einn stað, fjárfestingu í þekkingargeiranum á ekki að beina á einn stað. Þekkingarsamfélagið á að vera óháð stað og stund, alls staðar, alltaf. Sú hugmyndafræði að þekkingarsamfélagið geti verið staðbundið eða að það eigi að vera staðbundið er að mínu mati beinlínis hættuleg framtíð lands og þjóðar. Þekkingarsamfélagið Ísland verður að taka yfir allt Ísland en ekki einstaka hundaþúfu, hvort sem hún heitir Vatnsmýri eða eitthvað annað.“

Þótti mörgum landsbyggðarmanninum nafni rektors, Runólfur Ólafsson, hjá FÍB hafa sýnt svo ekki verði um villst að höfuðborgarsvæði og landsbyggð séu ósættanlegar andstæður í umræðunni um Vaðlaheiðargöng.  Sveitarstjórnarmenn á Norðausturlandi gagnrýndu Félag íslenskra bifreiðaeigenda fyrir framgöngu sína og útreikninga á kostnaði við gerð Vaðlaheiðarganga. Bæjarstjórinn á Akureyri sagði meðal annars í viðtali við RÚV að FÍB slægi ryki í augu fólks.

Þessu hefur Runólfur neitað og segir FÍB vilji sjá vegabætur um land allt og hafi ekkert út á Vaðlaheiðargöng að setja og vilji gjarnan sjá þau í komandi framtíð. En eins og staða ríkissjóðs sé um þessar mundir, þá sé ekki forsvaranlegt að fara út í svona framkvæmd miðað við þær forsendur sem hafi verið lagðar til. Líklega hefði Runólfur mátt vera ögn jákvæðari í ummælum sínum, velja ekki endilega að tortryggja þessa tilteknu framkvæmd, þar sem Vegagerðin fer fyrir 51% og Greið leið 49% en saman mynda þau hlutafélagið Vaðlaheiðargöng hf.

Í fréttabréfi Capacent 29. mars 1997 er umræðan um tvær þjóðir í sama landi til umræðu, með tilliti til launamismundar, svo umræðan er ekki ný af nálinni. Er þeirri spurningu velt upp hvort hinn mikli launamismunur sem var við líði þá – og allar götur síðan – sé þesslegur að hann skipti landinu í tvær þjóðir, hálaunafólk og láglaunafólk. Framkvæmdi Gallup könnun hér á og var niðurstaðan óyggjandi, 82% sögðu svo vera að þjóðinni væri tvískipt í launalegum skilningi, 18% því ósammála.

Skúli Helgason þingmaður var á sömu nótum á þingi á sl. ári er hann sagði þann launamun sem ríkir á Íslandi sýni að það lifa að minnsta kosti tvær þjóðir í þessu landi. Önnur sem fylgist með fréttum og heyrir þjóðina tala og hin sem ber ekki skynbragð á það að allt hefur breyst eftir hrun bankakerfisins og nú þurfum við að sameinast um að bera ÖLL SAMAN þyngri byrðar, a. m. k. tímabundið meðan við vinnum okkur út úr kreppunni.

Freyr Eyjólfsson, dagskrárgerðarmaður á RUV er einnig skemmtilegur penni og gerir umræðuna um tvær þjóðir í einu landi að umræðuefni á vef RUV, þar segir m. a.:

„Alltaf er verið að kljúfa þjóðina í tvennt. Í öllum málum. Fólk skiptist í tvo hópa og það er slegist og barist.

Nú er mikill niðurskurður í heilbrigðisráðuneytinu og þá er talað um aðför borgarinnar að landsbyggðinni. Eins og eitthvert stríð sé í gangi. Kvóta- og kosningakerfið er allt eitt stórt samsæri sem landsbyggðarþingmenn hafa komið upp gegn borginni. Borgin og landsbyggðin virðast tvær þjóðir í einu landi. Og það virðast vera stöðug átök. Þjóðin skiptist líka í tvennt þegar kemur að Evrópusambandinu, álverum, náttúruvernd og umræðan er harðvítug og fólk sem tjáir sig um málið er annaðhvort með eða móti. Rökræðir grimmt og best þykir ef hægt er að rægja mótaðilann með háði og spotti. Með eða móti.

Í ræðu og riti eru ýmsir frammámenn duglegir að stilla upp í tvö lið þegar erfið mál eru rædd. Í stjórnmálum ertu annað hvort með mér eða á móti. Í umræðum um skuldamál eru tvö lið; gengislánafólkið og verðtryggða fólkið sem takast á. Þegar Landsdóm ber á góma ertu annað hvort með Geir Haarde eða á móti. Það virðist aldrei vera neinn millivegur. Þetta er eins og að halda með fótboltaliði. Þú bara fylgir þínu liði í rauðan dauðann. Stundum er sagt að það sé hollt að rökræða. Þegar menn eru ósammála ræða þeir málin og hlusta á rök hvors annars og finna oft að lokum nýjan flöt á málinu.

Í heimspeki og ræðum Sókratesar eru rökræður leiðin að sannleikanum. Karl Marx talaði um díalektík í rökræðum; Í þessari díalektík er átt við að öll þau átök milli tveggja andstæðna og mótsagna sem þau skapa sem eru drifkraftur þróunar og þjóðar. Átökin í þjóðfélaginu eru krafturinn og hreyfiaflið. Þegar tveir menn takast á í rökræðum hlýtur að lokum hin eina skynsamlega niðurstaða að bíða handan við hornið. Átökin eru uppspretta allra góðra breytinga. Afleiðing þessara átaka er stökk fram á við sem skapar nýja krafta á hærra stigi þróunar. - Skulum við vona“.

Svo er allt í lagi fyrir, eigum við að segja þéttbýlisíbúa höfuðborgarsvæðisins, að hafa í huga að 60% tekna þjóðarinnar komi af landsbyggðinni og þar er þáttur Austurlands sínu stærstur. Þegar öllu er á botninn hvolft erum við ein þjóð í einu landi en hins vegar er umræða af hinu góða, ef hún er málefnaleg og gæti mögulega fært okkur fram á við í besta skilningi þess hugtaks.