Þriðjudaginn 13. september n. k. standa Menningarráð Austurlands og Eyþings fyrir málþingi þar sem velt verður upp þeirri áleitnu spurningunni hvort sveitarfélög eigi að byggja upp atvinnutækifæri á sviði lista og hvaða tækifæri felast í slíkri uppbyggingu. Spurningin er áleitin að því leyti að skiptar skoðanir eru um hvað menning í raun sé. Í skýrsludrögum ReykjavíkurAkademíunnar, dags. 24. apríl 2006, um samstarf í menningarmálum er vitnað í skrif Páls Skúlasonar, formanns verkefnisins, Reykjavík menningarborg Evrópu 2000:

Skýrði Páll Skúlason, formaður stjórnar verkefnisins, frá því að stjórninni hefði í upphafi starfs síns verið falið að „ákveða hvernig hún skildi hugtakið „menning“. „Við ákváðum“, sagði Páll:

að skilja það sem kröfu til okkar allra, sem þetta land byggja, um að vanda verk okkar í hvívetna, á vinnustöðum, heimilum, í umferðinni, stjórnsýslu, viðskiptum, framleiðslu og í vísindum og listum. Að reyna sífellt að gera betur – það er menning. Menning er allt það sem eykur gæði lífsins og dregur úr böli. Þess vegna þarf menning að setja mark sitt á alla okkar viðleitni.“

Samkvæmt heimspekingnum Páli byggist menning á þeirri viðleitni mannsins að gera æ betur. Með þá skilgreiningu í huga er athyglisvert að sitja málþingið, sem hefst kl. 13:00 á Hótel Héraði, og hlýða á framsöguerindi:

Menning - samfélag - menning!

Magnús B. Jónsson, sveitarstjóri á Skagaströnd

Fyrir hverja og hvað má það kosta?

Skúli Gautason, menningar- og atvinnufulltrúi í Hörgársveit

Fagmennska og frumsköpun

Þórunn Eymundardóttir, forstöðumaður Skaftfells, miðstöðvar myndlistar á Austurlandi

Ábyrg menningarstjórnsýsla

Kolbrún Halldórsdóttir, leikstjóri og forseti Bandalags íslenskra listamanna

Pallborð.

Björn Ingimarsson, Hildur Ösp Gylfadóttir, Kolbrún Halldórsdóttir,

Magnús B. Jónsson, Skúli Gautason og Þórunn Eymundardóttir

Fundarstjóri: Ragnheiður Jóna Ingimarsdóttir, menningarfulltrúi Eyþings

Áhugi stjórnsýslu og stjórnmála á Íslandi hefur á síðustu árum beinst í vaxandi mæli að menningu sem atvinnumálum í þeim skilningi að stjórnmálamenn hafa áhuga á að til verði í landinu áhugaverð störf sem skili tekjum. Tenging menningar og ferðamála í stjórnsýslu r er til marks um að litið er á menninguna sem fallvatn sem virkja beri í þágu efnahagslífs og velmegunar.

Árið 2007 mynduðu sveitarfélög á Vestfjörðum menningarráð í anda þess elsta, Menningarráðs Austurlands, og í stefnumótun segir m. a.: Sveitarfélög á Vestfjörðum stefna að því að auðga menningarstarfsemi á svæðinu og leggja með því áherslu á að menning sé hluti af atvinnu- og búsetuskilyrðum fjórðungsins.

Hefur spurningunni ekki verið svarað um skýra þátttöku sveitarfélaga í menningarstarfsemi þar sem atvinnuþátturinn er afgerandi. Sveitarfélög eru nú þegar að leggja allt að 5.5-6% útgjalda til menningarmála og reka m. a. byggða- og minjasöfn, í mörgum tilfellum listasöfn auk opinbers stuðnings við málaflokkinn.

En aftur að orðum Páls Magnússonar árið 2001. Menning er samtvinnuð metnaði til að bæta lífsgæði einstaklinga og treysta samfélagið eins og kemur fram í kröfunni um að vanda sig og gera betur. Tengja má þessa hugmynd tvenns konar meginskilningi sem algegnt er að leggja í menningarhugtakið og Raymond Williams vísar til í áhrifamiklu riti sínu Keywords frá miðjum áttunda áratug síðustu aldar. Annars vegar, bendir hann á, er vísað til þess sem kallað hefur verið mannfræðilegur skilningur á hugtakinu, þar sem menning vísar til tiltekinna lífshátta, hvort sem er tímabils, hóps, þjóðar eða mannkyns í heild sinni.

Hins vegar er menning skilin fagurfræðilegum skilningi og vísar þá einkum til listsköpunar af ýmsu tagi og þess sem skírskotað er til sem menningararfs. Með vísan til skilnings Páls sem vitnað er til að ofan má e. t. v. segja að stjórnmál og stjórnsýsla, sem hafa menningarmál á verksviði sínu, snúist um samþáttun þessara tveggja meginskírskotana menningarhugtaksins. Það er á mörkum menningar sem fagurfræðilegs og siðferðilegs þroska annars vegar og menningar sem lífshátta hins vegar, sem stjórnmál og menning mætast; í markmiðinu um samfélagslegar umbætur, í takmarkinu um að hafa jákvæð og uppbyggjandi áhrif á samfélagið: Hugmyndin er að menning í fagurfræðilegum skilningi styrki menninguna í hinum mannfræðilega skilningi.

Ef litið er á þá málaflokka sem teljast á menningarsviði á verkefnalista menningarmála hjá hinu opinbera vísar menning fyrst og fremst til menningararfs og lista, þótt aðrir málaflokkar sem ekki endilega teljast til þeirra séu stundum látnir fylgja með. Verkefnalistinn endurspeglar gjarnan leiðir sem farnar eru við varðveislu og rannsóknir á menningararfinum og hvatningu til menningarsköpunar, -miðlunar og -neyslu. Í menningarstefnum sveitarfélaga birtast síðan hin samfélagsmiðuðu markmið þessa starfs s. s. að treysta samkennd, auka víðsýni, efla lýðræði og jafnrétti o. s. frv.

Menningarmál eru í sumum sveitarfélögum sérstaklega tengd ferðamálum, það á sannarlega við um Vopnafjörð. Nægir að nefna í þessu sambandi starfsemi minjasafnsins á Bustarfelli og þátttöku kostunaraðila í menningarstarfi öðru með vísan til Vopnaskaks og Einu sinni á ágústkvöldi. Fyrirtæki leggur fram fé til uppsetningar á tilteknu verki, eða ber kostnað vegna komu listamanns til sveitarfélagsins. Samstarf af þessu tagi getur reynst stofnunum og félögum á sviði menningarmiðlunar mikil búbót og hjálpað til við að koma almennum stefnumálum menningarstofnana í framkvæmd. Þannig hefur einkafyrirtæki stutt framtak sem felur í sér almenn menningarpólitísk markmið, í þessu tilfelli um að auðvelda almenningi aðgang að því sem í boði er. Enn eitt skýrt, nýlegt dæmi um samstarf einkaaðila og menningar er stuðningur Stefan Guttormsson, Vestur-Íslendings og læknis í BNA, við gerð fyrstu vörðu Vopnfirðinga sögu, sem standa skal við Hof.

Dæmi um samstarf sveitarfélaga og ríkis er samningur um stuðning við menningarráð landshlutanna þar sem hið opinbera leggur fé, sem ráðin áfram nýta í formi styrkja til tiltekinna verkefna á menningarsviðinu en eru að öðru leyti stjórnað af styrkhafanum. Ein leið samstarfs er sú sem snýr að faglegu samstarfi milli þeirra sem vinna að menningarmálum, þar sem aðilar samstarfsins leggja fram faglega/listræna krafta sína (sem stundum fylgir fjármagn) við það að skapa umhverfi og/eða innihald þeirrar menningar sem miðla skal.

Hátíðir af ýmsu tagi eru haldnar í flestum sveitarfélögum og byggjast oftar en ekki á verulegri aðkomu annarra en sveitarfélagsins – en síður í þeim minni. Kostnaður sveitarfélagsins vegna hátíðanna er jafnframt falinn að hluta í öðrum liðum, s. s. launakostnaður skipuleggjenda, kostnaður vegna kynningar og styrkja sem sumstaðar eru bundnir því að styrkþegi leggi til viðburð á menningarhátíð.

Ofangreint er m. a. byggt á nefndri skýrslu ReykjavíkurAkademíunnar og eigin íhugunum heimildarmanns, sem er starfandi menningar- og ferðamálafulltrúi Vopnafjarðar.