Sveitarfélagið Vopnafjarðarhreppur hefur sannarlega stigið ákveðið skref í þeirri viðleitni að jafnvægi í rekstri og lækkun skulda ríki í rekstri sveitarfélagsins. Sem kunnugt er seldi sveitarfélagið hlutabréf sín í HB Granda, 2.5% að upphæð 478 milljónir þar sem gengið var 12.1. Segja má að sveitarfélögin og ríkið gangi í sömu átt því samstarfið við AGS kveður á um að ríkisvaldið standi við gefin loforð í þessum efnum.

Á Íslandi er ríkjandi meira atvinnuleysi en við höfum þekkt um áratuga skeið, raunar búa íbúar Vopnafjarðar við betra atvinnustig en velflest sveitarfélög í landinu. Það breytir ekki þeirri staðreynd að enn er þrengt að sveitarfélögum því með langvarandi atvinnuleysi glatar mögulega stækkandi hópur rétti til atvinnuleysisbóta og þann hóp þurfa sveitarfélögin að annast. Þannig er um 1000 manns sem treysta á fjárstuðning frá sveitarfélögum og áætlað að hópurinn verði 3var til fjórum sinnum stærri við lok næsta árs miðað við óbreyttar forsendur.

Sjaldan er ein bára stök og nú liggur fyrir að samkvæmt fjárlögum mun aukaframlag Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verða skert verulega miðað við undangengin ár þannig að til ráðstöfunar verður einungis 350 milljónir árið 2012 í formi aukaframlags. Samband íslenskra sveitarfélaga, sem mótmælt hefur skerðingunni kröftuglega auk þess að hafa fengið höfnun á leiðréttingu vegna ofangreinds kostnaðar vegna atvinnuleysis, óskaði eftir að framlagið yrði 1.200 m. kr. á næsta ári um leið og það lýsti sig reiðubúið að afla viðbótarfjármagns til hækkunar framlagsins – og mynda með því eins konar neyðarsjóð fyrir illa stödd sveitarfélög. Skyldi regluverkið vera mótað í góðri samvinnu ríkis og sveitarfélaga en málaleitan Sambandsins var hafnað.

Sveitarfélögin eru önnur að tveimur stoðum hins opinbera og er samkvæmt stjórnarskrá og lögum falið að annast mikilvæga þætti framkvæmdavaldsins. Engu að síður virðist sem aðilar tali ekki sama mál, alltént ekki hvað ofangreind mál varðar, meðan ríkið léttir á sér verkum og útgjöldum „gleymist“ að tryggja sveitarfélögum fjármagn sem verkefnunum fylgja. Við aðstæður sem þessar geta útgjöld hins opinbera ekki lækkað, þ. e. meðan ríkið og stofnanir þess létta útgjaldabyrði sína er hún þyngd að sama skapi hjá sveitarfélögunum, sem fyrir höfðu úr litlu sem engu að moða – flest hver.

Ofangreint er byggt á forystugrein Karls Björnssonar, framkvæmdastjóra Sambands íslenskra sveitarfélaga, í 10. tbl. Sveitarstjórnarmála, árg. 2011.

Á heimasíðu Jöfnunarsjóðs má lesa:

Innanríkisráðherra hefur gefið út reglur um ráðstöfun 800 m.kr. aukaframlags úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga á árinu 2011. Reglurnar eru settar  í samáði við Samband íslenskra sveitarfélaga.

Aukaframlaginu er ætlað að koma til móts við þau sveitarfélög sem eiga í miklum fjárhagslegum erfiðleikum á árinu 2011. Við útreikning  framlagsins er m.a. byggt á upplýsingum úr ársreikningum sveitarfélaga fyrir árið 2010.

Einungis kemur til úthlutunar framlags ef heimild sveitarfélags til álagningar útsvars fyrir tekjuárið 2011 er fullnýtt af sveitarstjórn.

Á grundvelli 6. gr. reglnanna er framlagið greitt í tvennu lagi. Í dag koma 600 m.kr. til greiðslu. Eftirstöðvar framlagsins verða greiddar í lok desember þegar meðaltekjur á íbúa í sveitarfélögum liggja fyrir og endurskoðun framlagsins hefur farið fram. Forsenda fyrir greiðslu á eftirstöðvum framlagsins er að ráðuneytinu berist fyrir 23. desember nk. greinargerð frá sveitarfélögum um ráðstöfun framlagsins.

Úthlutun framlagsins er sem hér segir:

    Framlag vegna sérstakra fjárhagserfiðleika Sveitarfélagsins Álftaness (2. gr.)
    Varið skal 200 m. kr. til að greiða úr sérstökum fjárhagserfiðleikum Sveitarfélagsins Álftaness í samræmi við tillögur fjárhaldsstjórnar um heildarlausn á fjárhagsvanda þess.

    Framlag vegna íþyngjandi skulda (3. gr.)
    Varið skal 400 m.kr. til þeirra sveitarfélaga þar sem útreiknað skuldahlutfall er hærra en 150%. Við útreikning framlags kemur til skerðingar vegna skuldahlutfalls á bilinu 150% - 250% og þar sem hlutfall veltufjár frá rekstri af heildartekjum er hærra en 3%.

    Framlag vegna íbúafækkunar (4. gr.)
    Varið skal 200 m.kr. til sveitarfélaga þar sem íbúaþróun hefur verið lakari en hjá Reykjavíkurborg árin 2006 – 2010. Við útreikning framlags er byggt á upplýsingum úr Þjóðskrá um íbúafjölda sveitarfélaga 1. desember 2005 og 1. desember 2010. Skerðing framlagsins er hlutfallsleg miðað við nettóskuldir á bilinu 50% - 100%. Framlögin eru jafnframt skert hjá þeim sveitarfélögum sem hafa hlutfallslega háar meðaltekjur á íbúa á árinu 2011 miðað við sambærileg sveitarfélög.