Þrettándinn er 06. janúar og er stytting á
þrettándi dagur jóla og er almennt kallaður síðasti dagur jóla. Frá og með deginum í dag munu þau ljós sem lýst hafa upp umhverfið sl. vikur hverfa og myrkur vetrarins grúfa sig yfir samfélagið að nýju. Það er með söknuði sem jólaljósin eru kvödd en væru þau uppi um lengri tíma myndi sú tilbreyting sem þeim fylgir hverfa. Nóg er breytingin orðin á jólunum frá því sem áður var en tímans hjól stöðvast aldrei og allt er breytingum undirorpið. Klukkan 16:30 mun sveitarfélagið bjóða íbúum til
brennu og
flugeldasýningar svo sem verið hefur sl. ár, þegar veður hefur leyft en var t. a. m. ekki á sl. ári sökum veðurs.
Hins vegar má velta fyrir sér hvort jólin séu í raun 2var á ári, það er jú komið nýtt ár og því tiheyrandi 6 dagar brátt liðinna jóla - í desember á þessu ári koma svo hin næstu.
Upphaflega hét þrettándinn opinberunarhátíð meðal Rómarkirkjunar og hefur verið tengdur ýmsum kristnum trúaratburðum. Hann var talin fæðingardagur Krists, áður en sú trú fluttist yfir á 25. desember. Á 4. og 5. öld fór að tíðkast að minnast fæðingarinnar þann 25. desember en skírnar Krists og Austurlandavitringanna 06. janúar. Formlega var ákveðið með það fyrirkomulag árið 567 á 2. kirkjuþinginu sem haldið var í Tours í Frakklandi.
Hérlendis hefur þrettándinn öðru fremur verið lokadagur jóla en eftir tímatalsbreytinguna árið 1700 munaði ekki miklu að hann bæri upp á sama dag og jólin hefðu annars byrjað samkvæmt gamla tímatalinu. Því var hann stundum kallaður „gömlu jólin“. Sá ruglingur kann að valda því að sagnir, þjóðtrú og siðir um þrettándann og nýársnótt svipar oft saman, sagnir eins og að kýr öðlist mannamál og um vistaskipti álfa og huldufólks.
Algengt var að gera sér dagamun í lok jóla og einnig var þrettándinn einskonar varadagur fyrir útiskemmtanir ef veður brást um áramót. En nær eini siðurinn sem tengist þrettándanum í dag, eru útiskemmtanir með brennu, dansi og söng. Þar koma fram álfar, tröll, jólasveinar og aðrir slíkir. Fólk kemur saman við brennuna með kyndla, skýtur upp síðustu flugeldunum frá áramótunum og syngur saman áramóta- og álfasöngva.
Á þrettándanum fer Kertasníkir, síðastur jólasveina, frá mannabyggðum aftur til fjalla og þar með lýkur jólunum.
Samkvæmt þjóðtrúnni tala kýr mannamál á þrettándanum. Um þjóðtrú tengda þrettándanum gildir flest hið sama og um nýársnótt, meðal annars að selir fari úr hömum sínum, kirkjugarðar rísa, álfar flytjast búferlum og kýr tala mannamál. Hættulegt gat verið að hlusta á tal kúnna því þær reyndu að æra þá sem það gerðu.
Í Þjóðsögum Jóns Árnasonar er meðal annars þessa sögn að finna:
Á nýársnótt verða margir hlutir undarlegir. Það er eitt að kýr mæla þá mannamál og tala saman. Einu sinni lá maður úti í fjósi og á nýársnótt til þess að heyra hvað kýrnar töluðu. Hann heyrir þá að ein kýrin segir: „Mál er að mæla (aðrir: mæra).“ Þá segir önnur: „Maður er í fjósi.“ „Hann skulum vér æra,“ segir þriðja kýrin. „Áður en kemur ljósið,“ segir hin fjórða. Frá þessu gat maðurinn sagt morguninn eftir, en ekki fleiru því kýrnar höfðu ært hann. (Jón Árnason. Íslenskar þjóðsögur og ævintýri I, 609)