Íslendingar hafa átt í viðræðum við ESB, Noreg og Færeyinga um skiptingu makrílkvótans án þess að aðilar hafi náð saman. Þarna mætast stálin stinn en eftir miklu er að slægjast og þegar jafn mikið ber á milli og á við í þessu tilfelli er von um samkomulag því sem næst engin. Raunar hefur því verið lýst yfir að samningafundum hafi verið slitið og óvíst um framhaldið. Mikil er sú breyting sem orðin er á því ekki er langt síðan að makríll var flækingur í íslenskri lögsögu og fékkst þá í stykkjatali. Nú eru sum sé breyttir tímar og mikilvægi makríls fyrir þjóðarbúið umtalsvert enda útflutningsverðmæti upp á milljarða tugi. Vopnafjörður hefur verið ein 3ja helstu vinnslustaða makríls á sl. árum og því varðar málefni makríls okkur mikils.

Breytingin á göngum makríls er rakin til breyttra umhverfisaðstæðna í hafinu og hlýnunar sjávar og engin merki eru um að breytingar séu að verða á ný til kólnunar. Þetta mun ekki aðeins vera spurning um almenna hlýnun í hafinu heldur einnig um yfirborðshitastig yfir sumartímann og fæðuframboð.

Nefndur fundur er fyrsti fundur ríkjanna um málið frá því í lok nóvember þegar upp úr viðræðum slitnaði. Í kjölfarið tilkynntu íslensk stjórnvöld að þau ætluðu að halda óbreyttri hlutdeild í makrílveiðum á þessu ári, eða um 16-17% af raunverulegum heildarveiðum, sem þýðir 146.818 lesta veiði á þessu ári. Tilboð Norðmanna og Evrópusambandsins til Íslendinga var um að hlutur Íslands í makrílveiðunum á þessu ári yrði 3,1%. Þannig skilur himinn og haf aðila á milli og vandséð hvernig hægt er að semja þegar annar aðilinn vill allt og ætlar hinum því sem næst ekkert.

Annars er merkileg afstaða ESB, þar sem sjónarmið Breta eru ráðandi, að einn þingmanna þeirra á Evrópuþinginu, Daniel Hannan, sagði í viðtali við Morgunblaðið á miðju síðasta ári að „Við höfum orðið vitni að því undanfarin ár að makríll hefur gengið úr efnahagslögsögu Evrópusambandsins og yfir í lögsögu Íslands. Ég er hræddur um að það geri hann að íslenskri eign. Það er tilgangslaust að kvarta yfir því.“ Engu að síður er tónninn öllu fjandsamlegri í garð Íslands, sem býðst 3,1% kvótans eða innan við 20% af því sem við teljum ásættanlegt.

Segir Tómas H. Heiðar, aðalsamningamaður Íslands, segir að samkvæmt niðurstöðum sameiginlegra rannsókna íslenskra, norskra og færeyskra vísindamanna, hafi rúm milljón tonn af makríl, um 23% stofnsins, gengið inn í íslensku lögsöguna á fæðuöflunartímanum í fyrra, frá maí til september. Hafrannsóknastofnunin hafi sett fram það mat að makríll auki þynd sína yfir sumarmánuðina í lögsögunni um 59% en það hafi augljóslega umtalsverð áhrif á aðra mikilvæga fiskistofna, sem makríll á í samkeppni við, og lífríkið í heild.

Í viðræðunum hafa rök ESB m. a. tekið mið af langri hefð í Evrópu og nýtilkominna makrílveiða Íslendinga og Færeyinga. Enginn innan Evrópusambandsins og Noregs dregur í efa lykilhlutverk sjávarútvegs í íslensku og færeysku efnahagslífi en samtímis virðast Ísland og Færeyjar í engu taka tillit til mikilvægis sjávarbyggða í ESB og Noregi. Makrílveiði hefur aflað þúsundum sjómanna og iðnaðarmanna í strandsamfélögum mikilla tekna áratugum saman. Ísland hefur hins vegar nýlega hafið makrílveiðar.

Á meðan aðilar ná ekki saman stendur makríldeilan óleyst og án niðurstöðu er vandséð hvernig aðilar hyggjast haga veiðum sínum með tillit til sjálfbærni.